Ba ông lớn đại diện cho thị trường phương Tây và Đông gặp nhau trong cuộc chiến toàn cầu hóa với những điểm khác biệt ở nền tảng dịch vụ.

Amazon là nền tảng thương mại điện tử số một và đang mong muốn lấn sân từ thị trường châu Mỹ sang các quốc gia, châu lục khác. Tuy nhiên, châu Á không phải là mảnh đất màu mỡ khi Rakuten của Nhật Bản và Alibaba của Trung Quốc đang ăn nên làm ra trên sân nhà của mình.

Theo dự đoán của eMarketer, đến năm 2017, Trung Quốc sẽ vượt Mỹ trở thành thị trường thương mại điện tử lớn nhất thế giới. Trong ngày lễ Độc thân (Single’s Day) năm 2015 tại quốc gia này – đợt giảm giá mua sắm tương tự như dịp Black Friday với các quốc gia phương Tây, doanh thu bán hàng của Alibaba đạt 14,3 tỷ USD.

Rakuten lại được mệnh danh là Amazon Nhật Bản. Năm 2010, CEO Hiroshi Mikitani quyết định sử dụng tiếng Anh là ngôn ngữ chính thức với định hướng toàn cầu hóa, tiếp cận các thị trường ngoài lãnh thổ nước Nhật. Công ty cũng thể hiện rõ tham vọng này khi đã bỏ ra hơn 4 tỷ USD cho các thương vụ thâu tóm.

Toàn cầu hóa diễn ra, Amazon sẽ gặp những đối thủ như Rakuten, Alibaba. Câu hỏi đặt ra là mỗi nền tảng bán hàng này có những khác biệt và thế mạnh gì để trở thành người chiến thắng.

Nền tảng mở và một hệ thống khép kín

Ba ông lớn ngành thương mại điện tử được xây dựng với mô hình kinh doanh khác nhau.

Amazon là một hệ thống khép kín và công ty tự quản lý tất cả mọi thứ cho hàng hóa của mình, bao gồm quản trị kho bãi, logistics và dịch vụ khách hàng.

Trong khi đó, Alibaba và Rakuten duy trì hệ thống mở khi những công ty này cung cấp nền tảng mua sắm và phương thức thanh toán còn các bên bán phải tự quản lý hàng tồn kho, logistics và dịch vụ khách hàng của mình.

“Amazon có lợi thế với hệ thống khép kín khi có thể đảm bảo khách hàng luôn có trải nghiệm mua sắm như nhau, dịch vụ khách hàng đạt chất lượng cao; tận dụng lợi thế quy mô, cơ sở hạ tầng hoàn thiện và xây dựng được mối quan hệ tốt đẹp, bền vững với người mua sắm”, Bessie Lee, người sáng lập, CEO của công ty tư vấn quản trị đầu tư LinkWithin đánh giá.

Alibaba cung cấp một nền tảng bán hàng và phương thức thanh toán để người mua, bán tự liên hệ với nhau.

Với vụ IPO năm 2014, Alibaba bắt đầu hợp tác với các công ty logistics nước ngoài ở những vùng có tự do thương mại để khiến việc vận chuyển hàng hóa vào quốc gia này trở nên thuận lợi hơn. “Sự thông minh trong chiến lược logistics giúp các nhãn hàng nước ngoài tránh được những rắc rối”, ông Lee cho biết.

Rakuten cũng là một nền tảng thương mại điện tử mở. Nhưng so sánh với Alibaba và Amazon, Rakuten lại xây dựng dựa trên nền tảng sự trung thành của các thành viên và họ sẽ nhận được những lợi ích trực tiếp bằng tiền mặt nhờ vào “siêu điểm thưởng” Rakuten Super Points. Điểm tích lũy này không chỉ có giá trị khi mua hàng online trên trang web công ty mà còn có thể sử dụng khi mua hàng truyền thống và nhiều trải nghiệm khác một cách linh hoạt trong hệ sinh thái hàng loạt dịch vụ khác của Rakuten.

“Mục tiêu của Rakuten trong năm nay là xây dựng một thị trường online phát triển, thông thoáng; giúp người dùng tiếp cận đến các sản phẩm phong phú hơn nhưng chú trọng chăm sóc từng cá nhân với những trải nghiệm riêng biệt”, một phát ngôn viên của Rakuten cho biết.

Thông qua các thương vụ sát nhập và mua lại, Rakuten đang hoạt động ở nhiều thị trường hơn, bao gồm Mỹ, Canada, Brazil và nhiều quốc gia châu Âu khác.

“Ở một số góc độ, Rakuten có phần chuyên nghiệp hơn Alibaba khi liên kết mua sắm online với các khoản đầu tư khác trong hệ sinh thái của mình. Vụ đầu tư vào Viber của Rakuten mang lại tiềm năng thương mại trên mạng xã hội lớn cho công ty trong khi Alibaba không có lợi thế này”, Giám đốc điều hành công ty nghiên cứu chiến lược thị trường China Skinny nhận xét.

Rakuten cũng là một hệ thống mở, nơi người bán phải tự quản lý kho bãi, vận chuyển và chăm sóc khách hàng. Tuy nhiên, hãng lại ghi điểm với chương trình tích điểm có giá trị trong nhiều lĩnh vực nhờ hệ sinh thái đa dạng của mình.

Amazon nên cẩn trọng, nhưng không cần phải lo lắng

Với cả Alibaba và Rakuten, thị trường phương Tây là một thử thách khó nhưng CEO của Aliababa – Jack Ma không hề che giấu tham vọng tiến vào thị trường nước Mỹ. Năm 2014, Alibaba từng hợp tác với mạng mua sắm xã hội New York để thành lập một trang thương mại điện tử mang tên 11 Main. Nhưng tập đoàn này đã bán hết cổ phần của mình một năm sau đó.

Trong khi đó, Rakuten vẫn còn là một cái tên xa lạ với người tiêu dùng Mỹ và Anh.

Trong thời điểm hiện tại, Amazon vẫn là lựa chọn tốt nhất cho các doanh nhân trên toàn thế giới nhờ hệ sinh thái khép kín này. Các nhãn hàng nước ngoài không phải tìm kiếm, gây dựng hệ thống phân phối, logistics còn đội ngũ marketing không phải đối mặt với sự cạnh tranh khốc liệt như khi là đối tác với Rakuten, Alibaba.

Vào ngày 24/8/2011, ông Tim Cook chính thức thay thế ông Steve Jobs để trở thành CEO của Apple. Vậy sau 5 năm điều hành, nhà lãnh đạo này đã làm được những gì cho công ty?

Kết quả kinh doanh quý II/2016 vượt dự đoán của các chuyên gia Phố Wall đã khiến cổ phiếu Apple tăng 7% trong chưa đến 1 giờ. Hiện Apple là công ty có mức vốn hóa thị trường lớn nhất thế giới và có lợi nhuận theo quý nhiều nhất so với các hãng công nghệ khác.

Tuy nhiên, doanh thu của Apple đang giảm tốc và đặc biệt là doanh số sản phẩm chủ chốt của hãng , iPhone đang tăng trưởng chậm lại. Những màng kinh doanh khác của Apple cũng không có nhiều đột phá và hãng công nghệ này chưa có một sản phẩm đỉnh cao nào kể từ khi ông Cook làm CEO.

Đầu tiên, hãy nhìn vào giá cổ phiếu của Apple kể từ khi CEO Cook lên nắm quyền. Giá cổ phiếu đã tăng hơn 90% trong 5 năm, cao hơn so với mức tăng trưởng bình quân 84% của chỉ số S&P 500. Tuy nhiên, trước khi Tim Cook làm CEO, giá cổ phiếu của Apple đã tăng 460%, cao hơn nhiều so với hiện nay.

Hiện Apple đã trả cổ tức, điều chưa từng xảy ra trước khi Tim Cook nắm quyền. Tuy nhiên, lượng tiền mặt mà Apple nắm giữ cũng nhiều gấp 3 lần so với trước đây và hiện đang ở mức 230 tỷ USD.

CEO Tim Cook cũng đã có cố gắng trong việc cải thiện hình ảnh thương hiệu Apple thành một công ty thân thiện với môi trường qua những dự án năng lượng mặt trời hay những chính sách ủng hộ người đồng tính. Trước đây, CEO Steve Jobs chưa bao giờ làm những điều này.

Dẫu vậy, dù tình hình kinh doanh của Apple vẫn tăng trưởng nhưng doanh thu của hãng lại giảm đều trong 5 năm CEO Tim Cook nắm quyền và thậm chí xuống mức tăng trưởng âm từ đầu năm 2016.

Doanh thu theo quý (xanh-tỷ USD) và tăng trưởng doanh thu theo quý của Apple.

Nguyên nhân chính là doanh số iPhone đang giảm. Doanh số của sản phẩm này bắt đầu giảm từ quý IV/2015 so với cùng kỳ năm trước đó và liên tục đi xuống.

Doanh số iPhone (triệu chiếc-xanh) và tăng trưởng hàng năm (%).

Nhiều chuyên gia của Apple đã từng cho rằng iPad sẽ thay thế máy tính cá nhân để trở thành thiết bị công nghệ phổ biến. Tuy nhiên điều này đã không xảy ra và doanh số của iPad đã giảm tốc đều kể từ năm 2014. Doanh số quý II vừa qua của iPad cũng giảm nhưng lợi nhuận lại tăng nhờ mức giá cao hơn của iPad Pro.

Doanh số iPad (triệu chiếc-xanh) và tăng trưởng hàng năm (%).

Về mảng Mac, Apple không gặt hái được nhiều thành công với dòng sản phẩm này khi doanh số của Mac liên tục giảm trong 3 quý gần đây nhất. Nói chung, mảng máy tính cá nhân đang suy giảm trên toàn thị trường chứ không riêng gì Apple.

Doanh số Mac (triệu chiếc-đỏ) và tăng trưởng hàng năm (%).

Trong 5 năm cầm quyền của mình, Tim Cook đã thất bại khi thiết lập một sản phẩm đỉnh cao khác ngoài iPhone. Doanh thu của sản phẩm này vẫn chiếm phần lớn trong tổng doanh thu toàn công ty.

Doanh thu theo sản phẩm từng quý trên toàn cầu của Apple (tỷ USD).

CEO Tim Cook đã nói rất nhiều về mảng dịch vụ, ứng dụng như App Store, iCloud hay Apple Music. Trong quý này, mảng dịch vụ của Apple cũng là mảng duy nhất có doanh thu tăng trưởng. Tuy nhiên, nhìn trong dài hạn thì mảng dịch vụ này của Apple không có tăng trưởng đột phá nào. Chủ yếu mảng dịch vụ của hãng tăng trưởng là nhờ hàng chục triệu người dùng iPhone mới hàng quý cập nhật và tải về ứng dụng.

Tăng trưởng doanh thu theo sản phẩm so với cùng kỳ năm trước (%).

Đặc biệt, mảng “các sản phẩm khác” trong tăng trưởng doanh thu của Apple suy giảm cho thấy sự thất bại của Apple Watch, sản phẩm mới chủ chốt duy nhất được ra mắt dưới thời Tim Cook. Rõ ràng, sản phẩm này chả có đóng góp gì mấy cho Apple và doanh số thì tụt dốc thảm hại.

Một trong những thành công lớn nhất của CEO Cook là tiếp cận và bành trướng tại thị trường Trung Quốc. Doanh số của Apple tại đây đã tăng nhanh tính đến cuối năm 2014. Tuy nhiên, đà tăng trưởng này đã chững lại trong năm qua và thậm chí doanh thu của thị trường Trung Quốc đã mất vị trí thứ 2 vào tay Châu Âu trong bảng xếp hạng của Apple.

Doanh thu theo quý của từng khu vực thị trường (tỷ USD).

Từ khi Tim Cook nắm quyền, chi phí cho nghiên cứu và phát triển (R&D) của Apple đã tăng mạnh.

Chi phí R&D theo quý (tỷ USD).

Thậm chí, tỷ lệ chi phí R&D trên tổng doanh thu của hãng đã tăng đột biến trong vài quý gần đây.

Tuy nhiên, tăng trưởng chi phí R&D vẫn ổn định nhưng doanh thu lại tăng trưởng âm.

Trong buổi công bố kết quả kinh doanh theo quý, CEO Cook cho biết chi phí R&D được dùng cho nhiều dự án và sản phẩm bên ngoài những mặt hàng chính đang được bày bán.

Tuy nhiên, cụ thể những sản phẩm đang được nghiên cứu và phát triển là gì thì không được Apple tiết lộ.

Dẫu vậy, rõ ràng là Tim Cook cần một sản phẩm đỉnh cao để chứng minh tài năng lãnh đạo của mình hơn là duy trì mức tăng trưởng chậm như hiện nay. Cổ đông vẫn còn niềm tin vào Apple khi kỳ vọng hãng sẽ cho ra các sản phẩm mới làm thay đổi thị trường. Tuy nhiên, họ cũng đang mất dần kiên nhẫn.